Adviseren bij het denkwerk en taalspel in organisaties
Ervaren adviseurs weten vaak snel wat er speelt. Je herkent patronen, hoort bekende redeneringen, kent de theorie en hebt in de loop der jaren een behoorlijk repertoire opgebouwd.
Juist daarin kan ook een beperking ontstaan. Klant en adviseur begrijpen elkaar vaak moeiteloos omdat zij vertrouwde begrippen, verklaringen en denkwijzen delen. Dat maakt een gesprek efficiënt en deskundig, maar kan er ook voor zorgen dat beiden binnen hetzelfde denkkader blijven. Wat daarbuiten ligt, komt eenvoudigweg minder snel in beeld.
Denkadviseren richt zich op wat er in adviesgesprekken gebeurt: op de taal en het denken waarin een vraagstuk vorm krijgt en op woorden, aannames en gedachten die voor klanten, adviseurs en andere organisatieprofessionals zo vanzelfsprekend zijn geworden dat ze nauwelijks nog als interpretatie worden opgemerkt. Zo is het nu eenmaal. Dit is normaal.
Een denkadviseur luistert naar dat vanzelfsprekende denken terwijl het zich in taal voltrekt en brengt er speling in.
Daardoor kan iets wat schijnbaar vaststond weer beweeglijk worden. Een probleem krijgt een andere betekenis. Een noodzakelijkheid blijkt één mogelijke interpretatie. Andere mogelijkheden – soms ook heel verrassende oplossingen – kunnen zich weer aandienen. Vaak verdwijnt zelfs de vraag waarmee het gesprek begon.
Dat heet in Denkadviseren ‘ontstroeven’.
Een eigen traditie binnen het adviesvak
Denkadviseren ontstond uit het werk van organisatiepsycholoog en adviseur dr. Edu Feltmann, die in 1984 promoveerde op Adviseren bij Organiseren. In de decennia daarna ontwikkelde hij, mede vanuit kennistheorie, taalfilosofie, psycholinguïstiek en poëtica, een eigen opvatting van adviseren.
Daarmee ontstond ook de leergang. Sinds 1984 hebben honderden adviseurs, coaches, trainers, managers en andere professionals ermee kennisgemaakt.
Dat lange bestaan zegt iets. Denkadviseren is een kleine eigen traditie geworden binnen het Nederlandse adviesvak, met een herkenbare taal, een eigen gedachtegoed en generaties oud-deelnemers. Tegelijk is het nooit een gesloten methode geworden.
Het gedachtegoed ontwikkelt zich nog steeds. In 2026 verscheen van Jorrit Stevens het hoofdstuk De denkadviseur verandert niets – En niets blijft onveranderd in Veranderen voor de toekomst, onder redactie van Jaap Boonstra en Marjo Dubbeldam (Boom). Daarin wordt Denkadviseren filosofisch verder onderzocht als taalgebeurtenis: wat gebeurt er wanneer adviseren wordt opgevat als een gesprek waarin betekenis kan verschuiven?
Ook in recent wetenschappelijk werk van Stevens over organiseren, verbinden en taal wordt aan die ontwikkeling verder gewerkt.
Zo draagt de leergang ruim veertig jaar geschiedenis mee en blijft zij tegelijk volop in ontwikkeling.
De praktijk van de Leergang Denkadviseren
In de Leergang Denkadviseren richten we ons onder meer op aandacht, verwondering, taalgevoeligheid en mentale lenigheid bij het luisteren naar het probleem, de vraag of het vraagstuk van de klant.
We onderzoeken hoe een adviesvrager zijn werkelijkheid in taal vormgeeft en wat er gebeurt wanneer een zienswijze zo gewoon is geworden dat alternatieven uit beeld verdwijnen. Je werkt met het losser maken van zulke denkpatronen en met het variëren tussen interpretaties en werkelijkheidsbeelden van adviesvragers.
Daarbij spelen mono-, poly- en metaparadigmatisch denken een belangrijke rol. We onderzoeken vanuit welk kader een uitspraak betekenis krijgt, hoe hetzelfde verschijnsel vanuit andere kaders kan worden verstaan en wat er gebeurt wanneer ook die kaders zelf onderwerp van onderzoek worden.
Minstens zo belangrijk is de houding van de denkadviseur. Aandacht, verwondering en professionele belangeloosheid zijn daarin centrale begrippen. De adviesvrager blijft eigenaar van zijn denken, voelen en willen. De kunde – of misschien eerder de kunst – van de adviseur is een gesprek mogelijk te maken waarin iets kan gaan schuiven zonder vooraf te bepalen waar het uit moet komen.
Dat klinkt eenvoudiger dan het is. Zeker voor ervaren professionals, die veel hebben geleerd, veel herkennen en doorgaans snel kunnen bedenken wat er aan de hand is.
Voor ervaren professionals
De leergang is bedoeld voor organisatieadviseurs, interne adviseurs, coaches, begeleiders, leiders en andere professionals die gewend zijn met ingewikkelde vragen van mensen en organisaties te werken.
Veel deelnemers hebben al een behoorlijk professioneel repertoire opgebouwd. Hun belangstelling voor Denkadviseren ontstaat vaak later in hun loopbaan, wanneer ervaring ook een nieuwe vraag oproept: wat gebeurt er eigenlijk in het adviseren zelf?
Voorkennis van filosofie of taalkunde is niet nodig. Nieuwsgierigheid naar denken, taal en het eigen adviseren wel.
Tien dagen: vijf keer twee
De leergang bestaat uit vijf tweedaagse bijeenkomsten met overnachting. We werken met maximaal twaalf deelnemers.
Die vorm bestaat al lang en heeft een reden. Een goed denkadviesgesprek vraagt een soort aandacht die zich slecht laat combineren met haast, telefoon, volgende afspraak en de gebruikelijke productiedruk. De tweedaagsen geven tijd om te oefenen, te lezen, gesprekken terug te kijken, opnieuw te proberen en gedachten ook een tijdje met rust te laten. De overnachting tussen beide dagen is dan ook bewust onderdeel van iedere tweedaagse.
Deelnemers zijn tijdens de leergang afwisselend denkadviseur en adviesvrager. Er wordt gewerkt met werkelijke vragen en situaties. Theorie krijgt betekenis in het gesprek zelf.
De leergang heeft daarmee iets van een retraite voor het denken. Serieus en intensief, met voldoende lichtheid om ook plezier te krijgen in taal, onverwachte gedachten en een adviesvraag die ineens heel anders blijkt te liggen. Juist die combinatie maakt de leergang intensief én ontspannen.
Begeleiding
De leergang wordt begeleid door drs. Jorrit Stevens. Stevens werkt sinds 2008 samen met Edu Feltmann, de laatste jaren ook in de Leergang Denkadviseren. Hij ontwikkelt het gedachtegoed verder en publiceert over filosofie van adviseren, taal, organiseren en management.
Dr. Edu Feltmann, grondlegger van Denkadviseren, is tijdens één of meer dagdelen te gast. Waar passend kunnen ook andere gastdocenten bijdragen.
Leergang Denkadviseren 2027
De volgende leergang start op 28 en 29 januari 2027. De overige blokken zijn op 4–5 maart, 1–2 april, 22–23 april en 27–28 mei 2027.
De groep bestaat uit maximaal 12 deelnemers. De leergang omvat vijf tweedaagsen, met op de eerste dag een avondgedeelte en overnachting, en is goed voor 90 PE-punten (Ooa – CMC).
De investering bedraagt € 7.500 excl. 21% btw, all-in, dus inclusief overnachtingen, maaltijden, materialen, zaal- en arrangementskosten.
Vooraf vindt een persoonlijk kennismakings- en intakegesprek plaats. Dat gesprek is ook bedoeld om samen te onderzoeken of deze manier van werken past bij je praktijk en bij wat je op dit moment professioneel en persoonlijk zoekt.
Meer informatie en kennismaken.
