Maandag 12 januari 2026. De aftrap van een nieuw jaar, vraagt om de Ernst Hijmanslezing.
(tekst gaat verder onder video)
Dit keer de terugblik door de ogen van Cecile de Roos.
Het feest van het midden: bestuur, dialoog en de ongemakkelijke werkelijkheid
Verslag van een lezing door Vincent Blok
Door: Cecile de Roos MWO CMC
Tijdens het Feest van het Midden hield Vincent Blok een betoog over polarisatie, het midden en de rol van bestuur. Als toehoorder viel mij niet alleen op wat hij zei, maar ook hoe hij het zei. Zijn woordkeuze, zijn aarzelingen en zijn nuanceringen gaven inzicht in een spanningsveld dat voor veel adviseurs herkenbaar zal zijn: dat tussen bestuurlijke sturing en menselijke dialoog.
Bestuur en complexiteit
Twee woorden keerden opvallend vaak terug in Bloks verhaal: bestuur en complexiteit. Het woord bestuur werd meer dan twintig keer genoemd; complexiteit ruim tien keer. Dat is geen toeval. Blok schetst een wereld die fundamenteel ingewikkeld is en waarin maatschappelijke tegenstellingen niet vanzelf verdwijnen. Polarisatie is volgens hem geen ruis, maar een structureel gegeven.
Hij onderscheidt grofweg twee manieren om met polarisatie om te gaan. De eerste is berusting: het is wat het is. De tweede is proberen het via bestuur te organiseren, te reguleren en te kanaliseren. Blok lijkt duidelijk te kiezen voor die tweede route, al blijft hij zich bewust van de beperkingen daarvan.
Dialoog als brug
Tegelijkertijd positioneert Blok de dialoog als mogelijke brug tussen tegenstellingen. In een complexe samenleving kan het gesprek helpen om wederzijds begrip te vergroten en spanningen hanteerbaar te maken. Dialoog is daarmee geen doel op zich, maar een middel om te voorkomen dat verschillen verharden tot onoverbrugbare tegenstellingen.
Toch waarschuwt hij voor een te romantisch beeld van dialoog. Verbinding tussen tegenpolen verloopt zelden soepel; hij typeert dit proces als modderig. Gesprekken zijn rommelig, schuren en leveren zelden snelle consensus op.
Het problematische midden
Een van de kernpunten in Bloks betoog is zijn kritische blik op het idee van een breed midden. Het midden wordt vaak gepresenteerd als een neutrale plek waar redelijkheid en nuance samenkomen. Blok zet daar vraagtekens bij. Onder dat midden bestaan tal van micro-tegenstellingen, waarin mensen elkaar wegzetten als radicaal, naïef of zelfs gestoord.
Volgens Blok wordt het proces van verbinding ondermijnd wanneer impliciet wordt bepaald wie wel en wie niet tot het midden mag behoren. Het midden is daarmee geen vanzelfsprekende ontmoetingsplaats, maar ook een machtspositie: wie definieert wat redelijk is?
De noodzaak van tegenpolen
Blok stelt nadrukkelijk dat we niet zonder bipolariteit kunnen. Tegenstellingen horen bij het maatschappelijk leven. Zo verschillen de logica van de economie en die van de politiek fundamenteel van elkaar. Pogingen om die werelden volledig met elkaar te verzoenen, doen volgens hem geen recht aan hun eigen aard.
Wanneer we die bipolariteit erkennen, ontstaat ruimte voor een andere vorm van dialoog: een gesprek waarin verschillen mogen blijven bestaan, maar wel binnen duidelijke kaders. Vanuit de economie kan ruimte nodig zijn voor pragmatiek en experiment; vanuit de politiek zijn principes nodig die richting en begrenzing bieden.
De uitzondering als risico
Op dat punt raakt Blok aan een meer filosofisch thema: wat gebeurt er wanneer leiders of managers zichzelf uitzonderen van die principes? Hij verwijst naar het fenomeen dat bekendstaat als de state of exception, een begrip dat onder meer is uitgewerkt door de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben. Het gaat om situaties waarin machthebbers stellen dat de normale regels tijdelijk niet voor hen gelden.
Volgens Blok schuilt hierin een fundamenteel risico. Wanneer uitzonderingen structureel worden, verliezen principes hun betekenis. Bestuur verwordt dan tot macht, en dialoog tot een façade.
Reflectie voor adviseurs
Voor organisatieadviseurs biedt Bloks betoog een ongemakkelijke maar waardevolle spiegel. Het gesprek over dialoog, empathie en verbinding is belangrijk, maar niet voldoende. Zonder aandacht voor macht, kaders en uitsluiting blijft het midden een ideaalbeeld.
Het feest van het midden is daarmee geen eindpunt, maar een uitnodiging tot kritische reflectie: over onze rol als adviseur, over onze taal en over de vanzelfsprekendheden die we zelden ter discussie stellen. Misschien begint echte verbinding niet bij het gladstrijken van verschillen, maar bij het erkennen dat spanning en tegenstellingen blijvend onderdeel zijn van het werk.
